Ποια η σημασία του σφιγκτήρα στα ξύλινα πνευστά;

Ο σφιγκτήρας ή φασέτα είναι ένα αξεσουάρ που συγκρατεί το καλάμι (γλωτίδα) επάνω στο επιστόμιο. Αξεσουάρ όπου χρησιμοποιούν τα σαξόφωνα και τα κλαρινέτα. Πολλοί δεν μπορούν να καταλάβουν

την σημασία αυτού του αξεσουάρ. Θα μπορούσε εύκολα κάποιος να αναρωτηθεί: γιατί ένα απλό λαστιχάκι δεν μπορεί να κάνει δουλειά; Εδώ έρχεται και το μάρκετινγκ των εταιριών που μας μπερδεύει ακόμα περισσότερο τα πράγματα. Νέα προϊόντα με νέα χαρακτηριστικά και ποιο όμορφη εμφάνιση. Εδώ θα πρέπει όμως ο μουσικός να προσέξει να μην πέσει στην παγίδα του καταναλωτισμού. Οι κατασκευαστές γνωρίζουν πολύ καλά το σύνδρομο απόκτησης νέου εξοπλισμού ( G.A.S. gear acquisition syndrome) όπου σχεδόν όλοι οι μουσικοι "υποφέρουν" Προσωπικά εγώ σαν κλαρινετίστας έχω στην συλλογή μου αυτή τη στιγμή πάνω απο είκοσι διαφορετικά μοντέλα. Αν τα υπολογίσουμε σε κόστος; Θα περάσω τα 1500 ευρώ. Κι ακόμα ψάχνω το κάτι καλύτερο, το κάτι διαφορετικό.

Ας τα πάρουμε όμως από την αρχή. Ποια ή σημασία και η δουλειά του σφικτήρα;

1. Πρέπει να επιτρέψει στο καλάμι μας να δονείται πιο έυκολα.

2. Εμπλουτίζει τον ήχο μας με περισσότερους αρμονικούς.

3. Επιτρέπει στις νότες της αλτίσιμο περιοχής μας να βγαίνουν ποιο άνετα με λιγότερη προσπάθεια.

4. Κάνει τον ήχο μας πιο πλούσιο, ζωντανό και δίνει όγκο.

5. Κάνει το στακάτο μας πιο εύκολο.

6. Ζωντανεύει την ατάκα.

7. Διευκολύνει την άρθρωση.

8. Και συνεχίζει………………..

Συχνά επισκέπτεται κόσμος το κατάστημα μας και δηλώνουν ενδιαφέρον σε φασέτες που είδαν σε κάποιον διάσημο κλαρινετίστα να χρησιμοποιεί, και θεωρούν ότι μόλις τις βάλουν πάνω στο όργανο θα παράξουν τον ίδιο ήχο. Αυτό είναι λάθος. Το 'πάντρεμα' επιστόμιο- φασέτα- καλάμι είναι αυστηρά προσωπικό. Το ότι ταιριάζει σε εμένα δεν σημαίνει ότι θα ταιριάξει σε κάποιον άλλο. Η 'μάσκα' και η γλώσσα καθενός μας είναι εντελώς διαφορετική. Επίσης θα πρέπει να μην ξεχνάμε ότι ο μουσικός κάνει το όργανο και όχι το όργανο τον μουσικό.

Στους αρχάριους, θεωρώ, ότι η χρήση ενός επαγγελματικού σφιγκτήρα είναι ανούσια μιας και ο αρχάριος μουσικός δεν είναι σε θέση να "ενεργοποιήσει" τα χαρακτηριστικά του. Σφιγκτήρες της τάξης 8-15 ευρώ είναι άριστοι.

Μεταλλικό ή Δερμάτινο σφιγκτήρα;

Είναι μια δύσκολη απόφαση μιας και τα χαρακτηριστικά τους είναι εντελώς διαφορετικά. Γενικά το Marketing υποστηρίζει ότι οι μεταλλικοί σφιγκτήρες δίνουν λαμπερό ήχο ενώ οι δερμάτινοι δίνουν σκοτεινό και γλυκό ήχο. Ο λόγος είναι το "πόσο ακουμπά ο σφιγκτήρας το καλάμι μου" . Οι μεταλλικοί έχουν τάση να ακουμπούν λιγότερο πάνω στο επιστόμιο και στο καλάμι κάνοντας λαμπερό τον ήχο, ενώ οι δερμάτινοι αγκαλιάζουν σφικτά, ώστε να κάνουν πιο σκοτεινό τον ήχο. Βέβαια όλα αυτά ισχύουν μέχρι αποδείξεως του αντιθέτου.

Κατά την γνώμη μου ο σφιγκτήρας επηρεάζει κατά 90% την άρθρωση και μονάχα ένα 10% τον ήχο.

Πότε θα πρέπει να αλλάξω τον σφιγκτήρα μου;

Κατά την γνώμη μου πριν αλλάξω τον σφιγκτήρα μου θα πρέπει να αλλάξω επιστόμιο. Είναι λίγο ανορθόδοξο να αλλάζουμε πρώτα σφιγκτήρα και μετά το επιστόμιο. Αφού αισθανθούμε άνετα με το επιστόμιο μας και ανακαλύψουμε τα χαρακτηριστικά του θα προσπαθήσουμε να τα συμπληρώσουμε με τον σφιγκτήρα μας.

Πώς επιλέγω τον κατάλληλο σφιγκτήρα;

Είπαμε ότι η επιτυχία σε κάθε σφιγκτήρα είναι η άνεση που δίνει στο καλάμι να δονηθεί. Αυτό θα δώσει περισσότερο ήχο, όγκο άνετες ψηλές νότες, εύκολο στακάτο, άνεση στο παίξιμο κ.τλ Όλα αυτά χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Αυτά που ακούει και αισθάνεται μονάχα ο μουσικός και σε αυτά που φτάνουν στον ακροατή. Έχω παίξει στο κλαρινέτο μου φασέτες που έχουν κάνει τον ήχο μου, λαμπερό, σκοτεινό, πλουσιότερο, πιο απλωμένο, με καλύτερο focus, δυνατότερο, απαλότερο, βουτυρώδη, περιορισμένο κ.τ.λ Στο τέλος της δοκιμής κάθε σφιγκτήρα εκτός απο την απόδοση επιτρέπω στον εαυτό μου να δημιουργήσει τα εξής ερωτηματικά. Υπάρχει διαφορά; Αξίζει τα χρήματα αυτή η διαφορά; Μήπως είναι η ιδέα μου; Αυτά που ακούω και αισθάνομαι ακούγονται έξω; Μήπως μου αρέσει περισσότερο εμφανισιακά παρά ακουστικά;

Μετά από αρκετά χρόνια κατέληξα ότι ο καλύτερος τρόπος για να επιλέξεις φασέτα είναι:

Α) Να ξέρεις από πριν τι ψάχνεις και τι σου λείπει από την υπάρχουσα φασέτα σου.

Β) Να κάνεις την επιλογή σε σκοτεινό δωμάτιο ή με δεμένα μάτια. Τι εννοώ; Παίρνουμε φίλο μας που παίζει κλαρινέτο ή σαξόφωνο(για να μπορεί να μας αλλάζει τους σφιγκτήρες) και δοκιμάζουμε χωρίς να γνωρίζουμε ποιό σφυγκτήρα παίζουμε. Μονάχα έτσι θα μπορέσουμε να έχουμε ακριβή και εμπεριστατωμένη άποψη για κάθε τύπο φασέτας. Πολλές φορές επηρεαζόμαστε από την εμφάνιση ή την ιδέα του να πάρουμε ένα καινούριο αξεσουάρ ή όπως είπαμε παραπάνω γιατί το ζηλέψαμε απο κάπου αλλού.

Γ) Αν υπάρχει δυνατότητα η δοκιμή να γίνει με χρήση ηχητικού φασματογράφου. Ο φασματογράφος θα μας επιτρέψει να δούμε αυτό που ακούμε. Δοκιμάζουμε το στακάτο μας, την ατάκα μας, το fortistissimo μας, και όλη την έκταση του οργάνου.

Βαγγέλης Παπαδάκης

Μουσικολόγος - Καθηγητής Κλαρινέτου